Có những chiều chạng vạng, khi cơn gió vô tình cuốn theo mùi khói bếp từ một ngôi nhà nào đó nơi phố thị, lòng tôi lại chợt chùng xuống, mơn man một nỗi nhớ nhà đến lạ. Người ta thường bảo, vị giác là cỗ máy thời gian kỳ diệu nhất. Bởi lẽ, mỗi món ăn quê nhà không đơn thuần chỉ là sự hòa quyện của mắm muối, chua cay, mà ẩn sâu trong đó là cả một câu chuyện xưa cũ, là cuốn hồi ký đong đầy ký ức tuổi thơ.

Ký ức ấy thường bắt đầu từ một góc bếp nhỏ ám màu bồ hóng, nơi có ánh lửa bập bùng reo vui trên những thanh củi khô. Góc bếp ấy là giang sơn của tình yêu thương, nơi bóng dáng những người thân yêu nhất của tôi tất tả vào ra.

Tôi nhớ dáng bà cặm cụi, nhẫn nại nhặt từng mớ rau tập tàng sau vườn. Nhớ giọt mồ hôi lấm tấm trên trán mẹ khi lùi củ khoai, nồi cơm mẻ vào bếp tro hồng. Nhớ bóng chị gái lúi húi rửa rổ bát ngoài cầu ao, và nhớ cả nụ cười hiền khô của cha khi mang về xâu cá đồng vừa cất rớ được ngoài con nước lớn. Ở góc bếp nghèo ấy, họ đã nêm nếm vào từng món ăn không phải bằng những thứ gia vị đắt tiền, mà bằng tất cả sự chắt chiu, tảo tần và tình thương vô bờ bến dành cho gia đình.

" Chỉ là con cá rô đồng kho tộ, mớ tép bạc rang khế chua, vài trái cà pháo giòn tan mặn chát hay đĩa rau lang luộc chấm tương bần...

...những thức quà quê kiểng, thô mộc ấy qua bàn tay nứt nẻ của bà, của mẹ bỗng hóa thành những món ngon trứ danh, mang một hương vị độc bản mà chẳng nhà hàng 5 sao nào có thể pha chế được. Hương vị ấy là sự kết tinh của nắng gió quê hương, của giọt mồ hôi nhọc nhằn, của tình thân ấm áp quây quần bên mâm cơm trải giữa hiên nhà. Trẻ con chúng tôi ngày ấy, lùa vội bát cơm dẻo thơm mùi lúa mới, gắp miếng cá kho mằn mặn mà thấy cả một khung trời bình yên hiện hữu.

Để rồi sau này, khi những đứa trẻ quê nghèo vẫy vùng thoát khỏi lũy tre làng, chen chân vào nhịp sống hối hả của phố thị phồn hoa, chúng tôi mới nhận ra mình đã để lại một phần linh hồn nơi góc bếp cũ. Trưởng thành rồi, đi đông đi tây, thưởng thức trăm thứ sơn hào hải vị, tiệc tùng linh đình, nhưng nơi đầu lưỡi và sâu trong cuống họng vẫn cứ mãi vương vấn vị mặn mòi của chén mắm cà, vị ngọt thanh của bát canh mồng tơi mẹ nấu.

Hóa ra, thứ chúng ta nhớ mong quay quắt không chỉ là một món ăn no bụng, mà là cảm giác được bé lại, được chở che, được sà vào lòng những người thân yêu trong căn nhà vương mùi khói.

Đường đời dẫu có rộng dài, đôi chân dẫu có rong ruổi bao xa, thì nơi góc nhỏ trái tim mỗi người vẫn luôn dành một chỗ nương náu bình yên nhất cho những món ngon ngày xưa ấy.
Bởi ở đó có quê hương. Ở đó... có gia đình.